મુખ્ય મેનુ ખોલો

જે તે મૂળાક્ષરથી શરૂ થતા બધાં જ લેખો જોવા માટે તેના પર ક્લિક કરો
૦-૯ અં
શ્રેણી ક્ષ ત્ર જ્ઞ શ્ર અઃ

Featured Text

માણસાઈના દીવાઝવેરચંદ મેઘાણીએ ૧૯૪૫માં લખેલું રવિશંકર મહારાજનું જીવનચરિત્ર છે.

લોકસેવાના આજીવન દીક્ષિત એવા પાતળી કાઠીના, અડીખમ, ત્રાંબાવરણા, ટીપીને કોઈ શિલ્પીએ ઘડ્યા હોય એવા સત્પુરુષ શ્રી રવિશંકર મહારાજનું જીવનચરિત્ર ઝવેરચંદ મેઘાણીએ લખ્યું છે. આ કથા સૌ પ્રથમ ઊર્મિ નામના માસિકમાં ટુકડે ટુકડે પ્રગટ થઈ હતી.

Mansaina diwa Title 01.jpg


વાત્રક નદીનાં ચરાંને કાંઠે કાંઠે ચાલ્યો જતો એ રસ્તો આડે દિવસે પણ રાતનાં ગામતરાં માટે બીકાળો ગણાય. ઉજળિયાત વરણનું ડાહ્યું માણસ એ કેડે રાતવરત નીકળવાની મૂર્ખાઈ કરે નહિ.

બરાબર બાવીશ વર્ષો પૂર્વેની એક અંધારી રાતે એ કેડો વિશેષ બિહામણો બન્યો હતો. એક બાબર દેવાની, બીજી નામદારિયાની અને ત્રીજી ડાહ્યાભાઈ ફોજદારની—એવી ત્રણ લૂંટારુ ટોળીઓ વાત્રકના અને મહીના કાંઠા ખૂંદી રહી હતી. ડાહ્યો બહારવટિયો પોતાને 'ડાયોભાઈ ફોજદાર' કહેવરાવતો.

એવી એક રાતનો ઘાટો અંધાર-પડદો પડી ગયા પછી કપડવંજ તાલુકાના ગામ ભરકડાથી નીકળીને એક બ્રાહ્મણ સરસવણી ગામે જતો હતો. પગપાળો, પગરખાં વિનાનો; એક પોતડીભર અને એક ટોપીભર. ઉંમર હશે ચાલીશેક.

આમ તો એને વહાણું વાયાથી તે રાતે સૂવા-વેળા થતાં લગી મુસાફરી કરવાની રોજિંદી ટેવ હતી, એટલે રોજ માર્ગે મળતાં ખેડૂત-લોકની પાયલાગણી અને પ્રેમભીની વાણી પોતાને પરિચિત હતી. પણ સીમમાંથી ભરકડા ગામ ભણી પાછા વળતાં લોકોનું આ રાતનું વર્તન કંઈક વિચિત્ર હતું.

કદી ન દીઠેલી તેવી કંઈક આકળવીકળતા ભરી ઉતાવળ આ રાતે મરદો-ઓરતો તમામના પગમાં આવી હતી. આડે દા'ડે તો મધ્યાહનના ધખતા ધોમ–ટાણેય જો આ 'મહારાજ' સામા મળે, તો પોતા–માયલા એકાદ જણની પાઘડી ભોંય પર બિછાવીને તે પર એમને ઉભાડી એનાં ચરણોની રજ લેનારાં અને નિરાંતે વાતોના ટૌકા કરનારાં આ લોક આજ રાતે કંઈક વિશેષ ઉતાવળમાં કેમ હશે ? 'પાછા વળો ને!' એવું કહેવામાં પણ કેમ પોતાના સ્વરને તેઓ ધીરો પાડી દેતા હશે ! એમના એ બોલમાં સચિંતપણાની સાથે પાછું કાંઈક દબાઈ જવા જેવું અને ગળું રૂંધાઈ જવા જેવું કેમ હશે ! –એવો પ્રશ્ન મુસાફરના મનમાં આછો આછો આવ્યો તો ખરો; પણ આવ્યા ભેળો તરત પસાર થઈ ગયો. 'હોય; ખેડૂતો છે, ઘેર પહોંચવાનીએ ઉતાવળમાં હશે. ને હું એક વાર ઊપડ્યો છું તે પાછો ન વળું એ તો તેમને સર્વેને જાણીતી વાત છે.'

(આગળ વાંચો...)
અથવા બધી રૂપક કૃતિઓ જોઈ જુઓ.

New Texts

સ્વતંત્ર કૃતિઓ

વૈષ્ણવ નથી થયો તું રે હરિજન નથી થયો તું રે
(દયારામ)
આત્મસિદ્ધિ
(શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર)
મુકુન્દરાય
(રામનારાયણ પાઠક)
સાચો સંવાદ
(રામનારાયણ પાઠક)
વાતચીતની કલા
(રમણલાલ દેસાઈ)
ચિઠ્ઠી
(રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠ)
ખરી મા
(રામનારાયણ પાઠક)
સૌભાગ્યવતી !!
(રામનારાયણ પાઠક)
કોદર
(રામનારાયણ પાઠક)
ગોવિંદ દામોદર માધવેતિ
(બિલ્વમંગળ આચાર્ય)
લાડીલા લાલજી આવો
(પ્રેમાનંદ સ્વામી)
લાડીલા માને વહાલા લાગો
(પ્રેમાનંદ સ્વામી)
રે પુરુષોત્તમ બોલ્યા પ્રીતે
(પ્રેમાનંદ સ્વામી)
રૂપાળા છો રાજીવ લોચન
(પ્રેમાનંદ સ્વામી)
રૂપ તમારું રસિયાજી
(પ્રેમાનંદ સ્વામી)


પુસ્તકો
કાર્યાધીન

સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન
(ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી , ૧૯૧૧)


પૂર્ણ પુસ્તકો

કચ્છનો કાર્તિકેય
(વિશનજી ચતુર્ભુજ ઠક્કુર, ૧૯૨૨)
આત્મવૃત્તાંત
(મણિલાલ દ્વિવેદી, ૧૯૭૯)
સિદ્ધરાજ જયસિંહ
(જયભિખ્ખુ, ૧૯૬૦)
જીવનધર્મી સાહિત્યકાર જયભિખ્ખુ
(પ્રફુલ્લ રાવલ, ૨૦૦૮)Download ePub Download PDF Download mobi
ત્રિશંકુ
(રમણલાલ દેસાઈ, ૧૯૫૫)Download ePub Download PDF Download mobi
નારીપ્રતિષ્ઠા
(મણિલાલ દ્વિવેદી, ૧૮૮૫)
યુગવંદના
(ઝવેરચંદ મેઘાણી, ૧૯૩૧)
પ્રતિમાઓ
(ઝવેરચંદ મેઘાણી, ૧૯૩૩)
પુરાતન જ્યોત
(ઝવેરચંદ મેઘાણી, ૧૯૩૮)
સાસુવહુની લઢાઈ
(મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ, ૧૮૬૬)
ગુજરાતનો જય
(ઝવેરચંદ મેઘાણી, ૧૯૩૯)
ગુજરાતની ગઝલો
(કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી, ૧૯૪૩)








અન્ય ભાષામાં વાંચો